به گزارش بهداشت نیوز، دانه ریحان، دانه گیاه Ocimum basilicum، در برخی نوشیدنی ها و غذاها استفاده می شود و به دلیل داشتن فیبر و ترکیبات گیاهی مورد توجه قرار گرفته است. این دانه ها پس از قرار گرفتن در آب، متورم می شوند و لایه ای ژله ای در اطراف آن ها شکل می گیرد.
در سال های اخیر، مطالعات مختلفی درباره ترکیبات زیست فعال دانه و سایر بخش های گیاه ریحان انجام شده است، اما بسیاری از ادعاهای مربوط به اثرات درمانی این دانه ها هنوز به مطالعات انسانی بیشتر نیاز دارند. بنابراین بهتر است دانه ریحان را یک ماده غذایی مفید بدانیم، نه یک ماده «شفابخش».
دانه ریحان چه مواد مغذی دارد؟
دانه ریحان حاوی فیبر، چربی های غیراشباع، برخی مواد معدنی و ترکیبات پلی فنولی است. مقدار دقیق مواد مغذی آن به گونه گیاه، شرایط رشد و روش فرآوری بستگی دارد.
فیبر موجود در این دانه ها می تواند به احساس سیری و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش کمک کند. البته افزودن دانه ریحان به رژیم غذایی به تنهایی باعث کاهش وزن نمی شود و کاهش وزن پایدار به مجموع الگوی غذایی، میزان فعالیت بدنی و دریافت انرژی بستگی دارد.
آیا دانه ریحان آنتی اکسیدان دارد؟
بله. پژوهش ها وجود ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی را در ریحان و فرآورده های آن نشان داده اند. این ترکیبات در آزمایشگاه می توانند فعالیت آنتی اکسیدانی نشان دهند.
با این حال، نباید نتایج آزمایشگاهی را به معنای اثبات پیشگیری یا درمان بیماری هایی مانند سرطان در انسان دانست. برای چنین ادعاهایی به مطالعات بالینی با کیفیت بالا نیاز است.
دانه ریحان و قند خون
وجود فیبر در دانه ریحان از نظر تغذیه ای قابل توجه است و فیبر غذایی می تواند بر پاسخ قند خون پس از غذا تاثیر بگذارد.
اما شواهد کافی وجود ندارد که مصرف آب و دانه ریحان در ابتدای روز بتواند مقاومت به انسولین یا دیابت نوع 2 را درمان کند. افراد مبتلا به دیابت نباید داروهای خود را با این مواد غذایی جایگزین کنند.
آیا برای کاهش وزن مفید است؟
دانه ریحان پس از خیساندن آب جذب می کند و حجم آن افزایش می یابد. این ویژگی در کنار فیبر می تواند احساس سیری ایجاد کند.
با این حال، هیچ ماده غذایی به تنهایی چربی بدن را از بین نمی برد. اگر دانه ریحان در کنار یک رژیم غذایی متعادل مصرف شود، می تواند بخشی از یک الگوی غذایی مناسب باشد، اما انتظار کاهش وزن چشمگیر فقط با مصرف آن منطقی نیست.
تاثیر بر کلسترول و فشار خون
برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی درباره اثرات احتمالی ترکیبات دانه ریحان بر چربی خون و عوامل قلبی عروقی انجام شده اند، اما این یافته ها برای توصیه دانه ریحان به عنوان درمان کلسترول بالا یا فشار خون کافی نیستند.
برای کنترل این عوامل، اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی، کنترل وزن و در صورت نیاز داروهای تجویز شده توسط پزشک همچنان اهمیت اصلی را دارند.
دانه ریحان برای پوست و مو؟
وجود ترکیبات آنتی اکسیدانی در ریحان باعث شده است پژوهشگران اثرات احتمالی آن ها را بر سلامت پوست و سایر بافت ها بررسی کنند. با این حال، ادعاهایی مانند جلوگیری از ریزش مو، تحریک رشد مو یا جوان سازی پوست با مصرف دانه ریحان هنوز پشتوانه بالینی کافی ندارند.
بنابراین بهتر است این موارد را در حد «اثرات احتمالی» مطرح کنیم، نه فواید اثبات شده.
آیا دانه ریحان ضد سرطان است؟
خیر؛ چنین نتیجه ای را نمی توان از وجود آنتی اکسیدان ها در این دانه گرفت.
برخی مطالعات آزمایشگاهی روی ترکیبات موجود در ریحان، فعالیت های زیستی مختلفی را بررسی کرده اند، اما مشاهده یک اثر روی سلول ها در آزمایشگاه به معنای پیشگیری یا درمان سرطان در انسان نیست. پژوهش های مربوط به ترکیبات گیاه ریحان همچنان ادامه دارد.
دانه ریحان را چگونه مصرف کنیم؟
دانه های ریحان معمولا پیش از مصرف در آب خیسانده می شوند. پس از جذب آب، اطراف دانه ها لایه ای ژله ای شکل می گیرد و می توان آن ها را به نوشیدنی ها، ماست، دسرها یا برخی غذاها اضافه کرد.
به دلیل افزایش حجم دانه ها پس از تماس با آب، مصرف آن ها به صورت خیس خورده و همراه با مایعات کافی انتخاب مناسب تری است. افرادی که فیبر کمی در رژیم غذایی خود دارند نیز بهتر است مقدار مصرف را به تدریج افزایش دهند تا احتمال نفخ و ناراحتی گوارشی کمتر شود.
یک نکته مهم درباره تخم شربتی
دانه ریحان و تخم شربتی در بازار گاهی با نام های مشابه عرضه می شوند و ممکن است از نظر ظاهر نیز به هم شبیه باشند، اما نام تجاری یا محلی یک محصول به تنهایی برای تعیین گونه گیاه کافی نیست.
بنابراین اگر قرار است یک محصول به عنوان «دانه ریحان» یا «تخم شربتی» خریداری شود، بهتر است به نام علمی و اطلاعات درج شده روی بسته بندی توجه شود.
چه کسانی باید احتیاط کنند؟
مصرف معمول یک ماده غذایی با مصرف عصاره ها یا مکمل های غلیظ گیاهی یکسان نیست. افرادی که داروهای خاص مصرف می کنند، بیماری زمینه ای دارند یا قصد دارند مقدار زیادی از دانه ریحان را به صورت منظم مصرف کنند، بهتر است با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
به طور کلی، درباره فرآورده های گیاهی و مکمل ها نباید صرفا بر اساس طبیعی بودن آن ها نتیجه گرفت که برای همه افراد بی خطر یا مناسب هستند. همچنین درباره ویتامین K، افرادی که داروی رقیق کننده خون مانند وارفارین مصرف می کنند باید پیش از افزایش قابل توجه مصرف مواد غذایی یا مکمل های حاوی این ویتامین با پزشک خود مشورت کنند.
یک ماده غذایی مفید، نه دارو
دانه ریحان می تواند به دلیل داشتن فیبر و برخی ترکیبات مغذی و گیاهی، بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشد. با این حال، شواهد فعلی برای معرفی آن به عنوان درمان دیابت، فشار خون، کلسترول بالا، سرطان، افسردگی، بیماری های مفصلی یا مشکلات بینایی کافی نیست.
بهتر است به جای نسبت دادن مجموعه ای از خواص درمانی به یک دانه، آن را در کنار سایر مواد غذایی سالم و در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل مصرف کنیم.
توجه: این مطلب جایگزین تشخیص و توصیه پزشک نیست و در صورت ابتلا به بیماری یا مصرف دارو، پیش از استفاده منظم و مقادیر زیاد از فرآورده های گیاهی با پزشک مشورت کنید.
منبع: عصر ایران